Jak uprawiać pasternak?

Masz dość kapryśnej pietruszki i szukasz warzywa, które poradzi sobie w twoim ogrodzie? Pasternak może być strzałem w dziesiątkę, jeśli poznasz kilka zasad jego siewu i pielęgnacji. Z poniższego tekstu dowiesz się, jak uprawiać pasternak tak, by dawał dorodne i smaczne korzenie.

Czym jest pasternak i dlaczego warto go uprawiać?

Pasternak (Pastinaca sativa) to roślina z rodziny selerowatych, bardzo podobna do pietruszki korzeniowej, ale wyraźnie słodsza w smaku. W pierwszym roku tworzy długi, biały lub szarawobiały korzeń spichrzowy, który może osiągać nawet 40 cm długości, a w drugim roku wybija w wysoki pęd kwiatostanowy z żółtymi baldachami. W uprawie ogrodowej traktuje się go jak warzywo jednoroczne, bo po zakwitnięciu korzeń traci walory smakowe i staje się włóknisty.

To warzywo dobrze znosi niskie temperatury i nadaje się do uprawy w większości regionów Polski. Siewki pasternaku wytrzymują przymrozki do -8°C, a nasiona kiełkują już przy 2–5°C temperatury gleby. Dzięki temu pasternak można siać bardzo wcześnie wiosną, a nawet późną jesienią, co jest dużym atutem dla ogrodników, którzy chcą wykorzystać chłodne miesiące na obsianie grządek.

Wartość odżywcza pasternaku

Korzeń pasternaku zawiera dużo węglowodanów, błonnika i cennych soli mineralnych, takich jak potas, fosfor, wapń, magnez i żelazo. Dostarcza także witamin z grupy B, witaminy C, E, a także prowitaminy A w postaci karotenu. Dzięki temu dobrze wpływa na trawienie, pobudza apetyt i wspiera układ krążenia.

Warzywo ma delikatnie korzenny, słodkawy smak i intensywny aromat. Sprawdza się jako dodatek do zup, sosów, sałatek, pasztetów warzywnych oraz puree, gdzie może zastąpić ziemniaki. W dietetyce pasternak poleca się osobom, które chcą poprawić perystaltykę jelit i wyrównać ciśnienie krwi. W 100 g korzenia znajduje się około 75 kcal, co czyni go dobrym składnikiem lekkich, ale sycących potraw.

Pasternak a pietruszka

W handlu pasternak bywa mylony z pietruszką. Ma podobny kształt, choć często jest większy i bardziej stożkowaty, a jego skórka bywa nieco bardziej żółtawa lub szarawa. Miąższ jest delikatniejszy i słodszy. Zdarza się, że nieuczciwi sprzedawcy oferują pasternak jako pietruszkę, licząc na brak doświadczenia kupujących.

W kuchni oba warzywa można stosować razem, ale pasternak daje wyraźnie inny, łagodniejszy aromat. Warto wiedzieć, że liście pasternaku – w przeciwieństwie do natki pietruszki – nie są używane kulinarnie. Zawierają fototoksyczne związki, które w połączeniu ze słońcem mogą wywołać podrażnienia skóry, dlatego przy pielęgnacji roślin w upalne dni dobrze jest założyć rękawice i długie rękawy.

Jak wybrać stanowisko i glebę pod pasternak?

Dobry start pasternaku zaczyna się od wyboru miejsca. Roślina najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym albo lekko zacienionym, osłoniętym od silnych wiatrów. W głębokim cieniu tworzy głównie bujną nać, a korzenie pozostają małe i mało atrakcyjne.

Pasternak lubi gleby próchnicze, przepuszczalne, o strukturze gruzełkowatej i odczynie zbliżonym do obojętnego, czyli pH 6,5–7,0. Podłoże powinno być spulchnione przynajmniej na 20–30 cm, bo właśnie tyle potrafi sięgać jego korzeń. Zbita, ciężka ziemia z kamieniami powoduje rozwidlenia i zniekształcenia, przez co warzywa trudniej się obiera i gorzej przechowuje.

Najlepsze efekty daje wysiew w drugim albo trzecim roku po oborniku, kiedy gleba jest jeszcze bogata w składniki pokarmowe, ale niewybujała. Jeśli nie stosujesz obornika, bardzo dobrze działa kompost, wymieszany z wierzchnią warstwą podłoża. Niewskazane są miejsca podmokłe, zalewane wodą z rynien, z zalegającymi kałużami po deszczu, a także ziemia kwaśna i kamienista.

Pasternak najlepiej rośnie na głęboko spulchnionej, próchniczej glebie o odczynie zbliżonym do obojętnego.

Szczególnie niekorzystne do siewu pasternaku są takie typy podłoża:

• gleby ciężkie, gliniaste, które zaskorupiają się po deszczu,
• ziemia z dużą ilością kamieni oraz gruzu,
• stanowiska podmokłe i zalewane wodą opadową,
• gleby mocno kwaśne, długo niewapnowane.

Jak siać pasternak?

Pasternak uprawia się z bezpośredniego siewu do gruntu. Produkcja rozsady ma niewielki sens, bo korzenie łatwo ulegają uszkodzeniu przy przesadzaniu, a roślina źle znosi przerywanie głównego korzenia. Siew można prowadzić na płaskich grządkach albo w redlinach, co ułatwia uzyskanie długich, prostych korzeni.

Nasiona pasternaku są stosunkowo duże, ale mają krótki okres przydatności. Najlepiej wykorzystać je w ciągu 1–2 lat od zbioru, bo z czasem szybko tracą zdolność kiełkowania. Nawet świeże nasiona wschodzą nierówno, zwykle kiełkuje około 60 procent, dlatego warto wysiewać je od razu całym opakowaniem.

Termin siewu pasternaku

Najczęściej stosuje się dwa terminy siewu. Pierwszy to wczesna wiosna, od końca lutego lub marca do mniej więcej połowy kwietnia, gdy gleba odmarznie i można wjechać na grządkę. Drugi to siew ozimy, wykonywany późną jesienią, w listopadzie lub grudniu, nazywany też siewem „pod grudę”.

Przy siewie wiosennym pasternak kiełkuje zazwyczaj po 2–4 tygodniach. Gdy wiosna jest sucha, wschody potrafią wydłużyć się nawet do 5 tygodni, więc rośliny trzeba nawadniać delikatnym zraszaniem. Termin wiosenny lepiej kończyć w pierwszej połowie kwietnia, bo przy późniejszym siewie, połączonym z suchym majem, korzenie bywają mniejsze.

Dlaczego wielu ogrodników wybiera siew przed zimą? Nasiona spoczywają wtedy w naturalnie wilgotnej glebie, a wiosenne roztopy zapewniają im dobry start. Rośliny wschodzą często wcześniej niż z wiosennego siewu, bez konieczności podlewania, co jest ważne na działkach bez stałego dostępu do wody.

Głębokość siewu i rozstaw

Pasternak wysiewa się płytko, na głębokość około 0,5–1,5 cm. Głębszy siew, powyżej 2 cm, sprawia, że siewki są słabsze i wschodzą dłużej. Gleba powinna być równo wyrównana i lekko ugnieciona, żeby nasiona miały dobry kontakt z podłożem.

Rozstaw rzędów i roślin warto dostosować do wielkości odmiany i planowanego przeznaczenia plonu. Na grządkach amatorskich dobrze sprawdza się siew punktowy w dołki, co ułatwia późniejszą pielęgnację i ogranicza konieczność przerzedzania. W praktyce wygląda to tak:

• rzędy pasternaku prowadzi się co 30–40, a nawet 50 cm,
• nasiona umieszcza się w dołkach co 7–10 cm,
• w każdym dołku można wysiać jedno lub dwa nasiona,
• po wschodach zostawia się najładniejsze rośliny, resztę usuwa.

Po pojawieniu się kilku liści właściwych przeprowadza się przerywkę, zostawiając siewki co 7–8 cm. Taki odstęp pozwala korzeniom swobodnie się rozrastać, a jednocześnie dobrze wykorzystuje miejsce na grządce. Przy siewie ozimym nasion wysiewa się zwykle więcej, żeby zrekompensować ewentualne straty zimowe.

Jak łączyć pasternak z innymi warzywami?

Ciekawym sposobem jest wspólny siew pasternaku z rzodkiewką w jednym rzędzie. Rzodkiewka wschodzi bardzo szybko i po około 4–5 tygodniach nadaje się do zbioru, podczas gdy pasternak jest jeszcze maleńki. Zbierając rzodkiewki, automatycznie przerzedzasz rząd, dając korzeniom pasternaku więcej miejsca.

Duże znaczenie ma także płodozmian i sąsiedztwo innych gatunków. Pasternaku nie powinno się siać po innych warzywach korzeniowych z rodziny selerowatych, takich jak marchew czy seler, ze względu na wspólne choroby glebowe. Lepsze są stanowiska po zbożach, ogórkach, sałacie czy kapuście. W sąsiedztwie warto sadzić rośliny, które nie będą zagłuszane przez jego bujną nać, na przykład:

• cebula, która dodatkowo ogranicza część szkodników glebowych,
• bób i fasola, wzbogacające glebę w azot,
• brokuł i inne kapustne,
• szpinak czy ziemniaki na sąsiednich zagonach.

Jak pielęgnować pasternak w trakcie sezonu?

Po wschodach pasternak długo wygląda na roślinę słabą i powolną. Pierwszy miesiąc po wykiełkowaniu to okres wolnego wzrostu, w którym szczególnie widać konkurencję chwastów. Dopiero później rośliny nabierają tempa i tworzą silne rozety liściowe.

Dlaczego właśnie w tym czasie ogrodnik ma najwięcej pracy? Trzeba pilnować wilgotności, usuwać chwasty i kontrolować obsadę roślin. Dzięki temu korzenie w drugiej części sezonu mogą rosnąć szybko i równomiernie, bez zniekształceń i pęknięć.

Podlewanie i nawożenie

Pasternak ma spore zapotrzebowanie na wodę, zwłaszcza w okresie kiełkowania oraz intensywnego przyrostu korzeni, który przypada zwykle od lipca do września. Zbyt długie przesuszenie gleby powoduje drobne, łykowate korzenie, a także wyraźnie gorsze wschody. Na lekkich, piaszczystych glebach podlewanie jest często konieczne przez większą część sezonu.

Jeśli grządka była wcześniej zasilona obornikiem lub dużą ilością kompostu, dodatkowe nawożenie pasternaku często nie jest potrzebne. Na słabszych glebach można zastosować przed siewem niewielką dawkę nawozu wieloskładnikowego, a później, w czasie intensywnego wzrostu, raz lub dwa razy dokarmić rośliny nawozem azotowym w małej dawce. Zbyt duża ilość azotu sprzyja rozwojowi naci kosztem korzenia, dlatego lepiej być ostrożnym.

Odchwaszczanie i przerywka

W początkowej fazie wzrostu chwasty bardzo łatwo zagłuszają młode siewki pasternaku. Gdy tylko widać rzędy, warto delikatnie spulchnić międzyrzędzia, na przykład motyczką albo gracą. Na glebach, które lubią zaskorupiać się po deszczu, można stosować lekkie bronowanie posiewne, zanim rośliny wyjdą nad powierzchnię.

Przerywkę najlepiej wykonywać, gdy siewki mają dwa lub trzy liście właściwe. Zbyt gęsto rosnące rośliny dają drobne korzenie, które trudniej sprzedać i gorzej przechowywać. Po kilku tygodniach, gdy rozety liściowe rozrosną się i zetkną z sąsiednimi, odchwaszczanie jest już znacznie mniej potrzebne, ponieważ pasternak sam zacienia glebę.

Choroby i szkodniki

Pasternak jest stosunkowo odporny, ale przy sprzyjającej pogodzie może być atakowany przez choroby grzybowe, takie jak chwościk. Objawia się on żółtymi, później brunatniejącymi plamami na liściach, które z czasem zasychają. Zdrowy płodozmian, unikanie uprawy po innych selerowatych i przewiewne stanowisko wyraźnie ograniczają ryzyko problemów.

W glebie mogą żerować pędraki, drutowce i inne szkodniki korzeniowe, które wygryzają otwory w korzeniach. Na stanowiskach, gdzie wcześniej pojawiały się takie problemy, warto szczególnie dokładnie przekopać glebę i unikać przesadzania tam upraw korzeniowych przez kilka lat. Część ogrodników sięga po naturalne preparaty biologiczne lub uprawia w pobliżu rośliny odstraszające, takie jak aksamitki.

Nasiona pasternaku zachowują dobrą zdolność kiełkowania zwykle tylko przez 1–2 lata, dlatego najlepiej wysiać je jak najszybciej po zakupie.

Jak zbierać i przechowywać pasternak?

Pasternak ma długi okres wegetacji. W zależności od odmiany, na przykład Półdługi Biały, od siewu do zbioru mija zwykle 180–210 dni. Często zostawia się go w gruncie aż do pierwszych poważniejszych mrozów, bo korzenie dobrze znoszą spadki temperatury.

W wielu ogrodach część plonu celowo pozostawia się na zimę w ziemi, przykrytą warstwą liści lub słomy. Dzięki temu można wykopywać świeże warzywa przez całą zimę i wczesną wiosnę, kiedy dostęp do innych świeżych produktów jest ograniczony.

Termin zbioru i technika wykopywania

Zbiór pasternaku przypada zwykle na przełom października i listopada, ale w chłodniejszych regionach może przesunąć się nieco wcześniej. Wiosenny zbiór z przezimowanych korzeni także jest możliwy, bo roślina dobrze znosi mróz, jeśli nie powstała gruba warstwa zlodowaciałej skorupy na glebie.

Do wykopywania najlepiej nadają się widły szerokozębne, które mniej uszkadzają korzenie niż zwykła łopata. Warto pracować w pochmurny dzień albo późnym popołudniem, ponieważ olejki eteryczne zawarte w roślinie mogą przy intensywnym słońcu wywołać reakcje alergiczne na skórze. Zieloną nać ścina się tuż nad główką korzenia i od razu odrzuca.

Przechowywanie korzeni

Korzenie pasternaku przechowuje się podobnie jak pietruszkę czy marchew. Najlepsze są chłodne, ciemne pomieszczenia o temperaturze około 0–1°C i wysokiej wilgotności względnej, nawet do 95 procent. W takich warunkach warzywa zachowują dobrą jakość do pół roku.

W domowych warunkach pasternak dobrze leży w skrzynkach wypełnionych lekko wilgotnym piaskiem, ustawionych w piwnicy, ziemiance albo w dobrze zabezpieczonym kopcu ogrodowym. Ważne, by korzenie nie dotykały bezpośrednio ścian, gdzie mogą szybciej przemarzać, oraz by nie były uszkodzone, ponieważ zranione egzemplarze łatwiej pleśnieją i psują resztę partii.