W tunelu z pomidorami najlepiej sprawdzą się sałata, szpinak, rzodkiewka, bazylia, oregano, tymianek, cebula, czosnek, aksamitka i nagietek. Rośliny te zajmują inne warstwy grządki, mogą ograniczać presję części szkodników i pomagają lepiej wykorzystać miejsce. Najważniejsze jest jednak zachowanie przewiewu, ponieważ wilgotny i zbyt gęsty tunel sprzyja chorobom.
Dlaczego warto łączyć rośliny z pomidorami?
Uprawa współrzędna polega na sadzeniu kilku gatunków na jednej grządce tak, aby ich wymagania i oddziaływanie możliwie dobrze się uzupełniały. Jednym z mechanizmów, które bierze się tu pod uwagę, jest allelopatia, czyli wpływ związków wydzielanych przez rośliny na wzrost i rozwój innych gatunków.
W tunelu takie połączenia mogą ograniczyć problemy ze szkodnikami, przyciągać owady pożyteczne, osłaniać glebę przed przesychaniem i pozwalać na zbiór kilku plonów z tej samej powierzchni. Nie oznacza to jednak, że każda roślina posadzona blisko pomidora będzie dla niego korzystna. Tunel jest zamkniętą przestrzenią, w której nadmiar liści szybko ogranicza przepływ powietrza.
Co można sadzić w tunelu z pomidorami?
Dobieraj przede wszystkim gatunki niskie, szybko rosnące albo aromatyczne. Powinny mieć własne miejsce i nie zasłaniać liści pomidorów. Najlepiej sadzić je w międzyrzędziach, przy brzegach grządki lub jako przedplon.
Zioła
Najczęściej wybieranym sąsiadem pomidora jest bazylia. Jej intensywny aromat może utrudniać szkodnikom odnalezienie rośliny, a sama bazylia dobrze wykorzystuje ciepłe warunki panujące pod osłoną. W ogrodniczej praktyce często łączy się ją z pomidorami także ze względu na podobne wymagania cieplne. Twierdzenia o bezpośredniej poprawie smaku owoców należy traktować jako możliwy efekt dobrego mikroklimatu, a nie pewną regułę.
W pobliżu pomidorów można posadzić również oregano i tymianek. Są niskie, aromatyczne i nie tworzą tak zwartej, wysokiej masy liściowej jak większe warzywa. Miętę lepiej uprawiać w osobnym pojemniku ustawionym w tunelu, ponieważ szybko się rozrasta i może zagłuszać inne rośliny. Nie należy sadzić jej bezpośrednio przy pietruszce.
Przydatne zioła i rośliny aromatyczne to:
- Bazylia – dobrze znosi ciepło i może ograniczać zainteresowanie części szkodników pomidorami.
- Oregano – niskie, aromatyczne ziele, które nie zabiera dużo miejsca.
- Tymianek – nadaje się na obrzeże grządki i nie zacienia pomidorów.
- Czosnek oraz cebula – ich zapach może zniechęcać część szkodników, a rośliny można prowadzić w obwódce.
Warzywa o płytkim systemie korzeniowym
Sałata, szpinak i rzodkiewka zajmują głównie wierzchnią warstwę podłoża. Dzięki temu mogą rosnąć między pomidorami, o ile nie zostaną posadzone zbyt gęsto. Sałata dodatkowo osłania ziemię przed szybkim parowaniem, a rzodkiewka daje plon zanim pomidory rozwiną duże liście.
W tunelu można rozważyć także marchew i pietruszkę naciową. Marchew ma głęboki korzeń palowy, więc wykorzystuje inną warstwę gleby niż część korzeni pomidora. Trzeba jednak zostawić jej wystarczająco dużo miejsca, a wczesne odmiany najlepiej zebrać przed silnym rozrostem krzewów. Bliskość pomidorów może spowalniać wzrost marchwi, dlatego nie jest to układ korzystny w takim samym stopniu dla obu gatunków.
Do niskich warzyw, które można wprowadzić na grządkę, należą:
- Sałata – szybko rośnie, płytko się korzeni i ogranicza przesychanie gleby.
- Szpinak – nadaje się jako wczesny przedplon lub krótki międzyplon.
- Rzodkiewka – ma krótki okres wegetacji i może zostać zebrana przed rozrośnięciem pomidorów.
- Marchew – spulchnia głębsze warstwy gleby, ale wymaga osobnego pasa uprawowego.
- Pietruszka naciowa – zajmuje niewiele miejsca i może przyciągać owady pożyteczne.
Kwiaty przydatne w tunelu
Aksamitka jest ceniona przede wszystkim dlatego, że jej obecność może ograniczać liczebność nicieni glebowych. Jej kwiaty przyciągają także część owadów pożytecznych. W tunelu wystarczy kilka roślin na obrzeżu, ponieważ większa liczba szybko zabierze miejsce pomidorom.
Nagietek i niskie odmiany nasturcji zwiększają różnorodność uprawy oraz przyciągają owady. Nasturcja może działać jak roślina pułapkowa dla mszyc, ale wtedy trzeba regularnie kontrolować jej liście. Ogórecznik również przywabia zapylacze, jednak jego duże liście i silny wzrost sprawiają, że w małym tunelu powinien rosnąć pojedynczo, najlepiej przy ścianie.
Na obrzeżach grządki można umieścić:
- Aksamitkę – wspiera ograniczanie nicieni glebowych i przyciąga owady pożyteczne.
- Nagietek – długo kwitnie i urozmaica środowisko dla zapylaczy.
- Nasturcję niską – może odciągać mszyce od głównej uprawy, ale wymaga kontroli.
- Ogórecznik – przyciąga zapylacze, lecz nie powinien zagęszczać wnętrza tunelu.
Co sadzić, a czego unikać?
Nie każda roślina polecana do uprawy współrzędnej nadaje się do tunelu. W zamkniętej przestrzeni szczególnie ważne są wspólne choroby, wymagania dotyczące wilgotności i tempo wzrostu. Poniższe zestawienie ułatwia wybór:
| Roślina | Wpływ na pomidory | Uwagi |
|---|---|---|
| Bazylia | Tworzy aromatyczne sąsiedztwo i może ograniczać presję części szkodników. | Sadź ją w odstępach, aby nie zagęściła grządki. |
| Aksamitka | Może ograniczać liczebność nicieni glebowych i przyciągać owady pożyteczne. | Najlepiej umieścić ją przy brzegu. |
| Sałata | Płytko się korzeni i osłania powierzchnię gleby. | Zbieraj ją, zanim liście pomidorów zaczną ją zacieniać. |
| Ziemniak | Zwiększa ryzyko wspólnych chorób, w tym zarazy ziemniaczanej. | Nie sadź go w tunelu z pomidorami. |
| Ogórek | Ma wysokie wymagania i preferuje wilgotniejszy mikroklimat. | Jego sąsiedztwo może utrudniać utrzymanie warunków dobrych dla pomidora. |
| Papryka i bakłażan | Należą do tej samej rodziny co pomidor i mogą dzielić z nim część problemów zdrowotnych. | W małym tunelu lepiej przeznaczyć osobne stanowisko. |
Na tak zwanej czarnej liście powinny znaleźć się przede wszystkim ziemniaki, papryka i bakłażan. W przypadku ogórków problemem jest przede wszystkim odmienny mikroklimat. Ogórek toleruje wyższą wilgotność, natomiast przy pomidorach nadmiar wilgoci i słaby przewiew zwiększają ryzyko chorób.
Jak zaplanować uprawę w czasie?
Rośliny towarzyszące nie zawsze muszą rosnąć z pomidorami przez cały sezon. W tunelu często lepiej potraktować je jako przedplon lub poplon. Dzięki temu ta sama grządka jest wykorzystywana etapami, bez tworzenia tłoku.
- Wczesną wiosną wysiej rzodkiewkę, sałatę lub szpinak – gatunki te znoszą chłodniejsze warunki i szybko dają pierwszy zbiór.
- Zbieraj przedplon przed sadzeniem pomidorów – nie czekaj, aż liście warzyw zaczną zasłaniać miejsce przeznaczone dla rozsady.
- Po posadzeniu pomidorów zostaw tylko niskie rośliny – mogą to być pojedyncze sałaty, bazylia, tymianek albo rzodkiewka, jeśli nadal mają dostatecznie dużo światła.
- W drugiej części sezonu planuj poplon – po usunięciu wczesnych pomidorów można wysiać rzodkiewkę, rukolę, mizunę, pak choi lub szpinak.
- Dopasuj plan do wielkości tunelu – w małym obiekcie lepiej ograniczyć liczbę gatunków i zachować przejście oraz dostęp do krzewów.
Terminy zależą od pogody, rodzaju tunelu i regionu. W nieogrzewanym tunelu pomidory wysadza się dopiero wtedy, gdy minie ryzyko przymrozków, a podłoże i powietrze są dostatecznie ciepłe. Nie należy zatrzymywać przedplonu za wszelką cenę, jeśli rozsada potrzebuje już miejsca.
Jak nie ograniczyć cyrkulacji powietrza?
Największym błędem w uprawie współrzędnej pod folią jest traktowanie każdej wolnej przestrzeni jako miejsca do sadzenia. Pomidor potrzebuje dostępu powietrza wokół liści. Gęste zioła, rozrośnięta nasturcja albo zbyt duża liczba sałat mogą zatrzymywać wilgoć przy podłożu i utrudniać szybkie osychanie roślin.
Wietrz tunel od rana, gdy temperatura zaczyna rosnąć, a w ciepłe dni pozostawiaj otwory wentylacyjne otwarte tak długo, jak pozwalają warunki. Podlewaj podłoże, nie liście, najlepiej rano. Usuwaj dolne liście stykające się z ziemią oraz pędy, które nadmiernie zagęszczają krzew. Rośliny towarzyszące nie mogą zasłaniać wejść, otworów wentylacyjnych ani głównego ciągu komunikacyjnego.
W tunelu ważniejsza od liczby gatunków jest przestrzeń między nimi. Jeśli roślina towarzysząca ogranicza przewiew pomidorów, przestaje być dobrym sąsiadem.
W małym tunelu najlepiej prowadzić pomidory pionowo i sadzić niskie rośliny przy krawędziach. Odmiany silnie rosnące wymagają większego odstępu niż pomidory karłowe. Nie ma jednej odległości dobrej dla każdej odmiany, dlatego przy planowaniu uwzględnij wysokość krzewów, sposób prowadzenia i szerokość przejścia.
Warto też zmieniać miejsce uprawy pomidorów w kolejnych sezonach. Sadzenie ich przez lata w tym samym podłożu zwiększa ryzyko nagromadzenia patogenów i jednostronnego wykorzystania składników pokarmowych. Uprawa współrzędna nie zastępuje zmianowania, wietrzenia ani higieny tunelu.
O czym pamiętać przy planowaniu grządki?
Przed wysiewem lub sadzeniem sprawdź kilka warunków, które decydują o powodzeniu całego układu:
- Wybierz niskie i płytko korzeniące się rośliny, gdy pomidory mają pozostać na grządce przez cały sezon.
- Zostaw pomidorom dostęp do światła, podpór i swobodnego przepływu powietrza.
- Traktuj rzodkiewkę, sałatę i szpinak jako przedplon, jeśli po rozrośnięciu pomidorów zabraknie dla nich miejsca.
- Nie łącz pomidorów z ziemniakami, a w małym tunelu nie sadź przy nich papryki ani bakłażana.
- Podlewaj przy podstawie i regularnie wietrz tunel, zwłaszcza po deszczowych i ciepłych dniach.
- Zmieniaj stanowisko pomidorów w kolejnych latach, aby ograniczyć problemy glebowe.
